<\/p>\n
\u00d6\u011frenciler okulda belirli bir konuyu \u00f6\u011frendiklerinde genellikle \u015funu merak ederler:<\/span><\/p>\n \u201cBu ger\u00e7ek hayatta ne zaman kullan\u0131ld\u0131?\u201d \u00bb<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n Bu durum, baz\u0131 teknik ve y\u00f6ntemlerin \u00e7ok belirsiz g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve bunlar\u0131n ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki durumlarda ger\u00e7ekten uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hayal etmenin zor oldu\u011fu istatistiklerde s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fclen bir durumdur.<\/span><\/p>\n Ancak ANOVA<\/strong> (“varyans analizi”nin k\u0131saltmas\u0131) asl\u0131nda ger\u00e7ek hayat\u0131n \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131nda her zaman kullan\u0131lan bir tekniktir.<\/span><\/p>\n Bu makalede, ANOVA’n\u0131n ne oldu\u011funa dair k\u0131sa bir bilgiyi ve ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki durumlarda nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair d\u00f6rt \u00f6rne\u011fi payla\u015faca\u011f\u0131z.<\/span><\/p>\n ANOVA<\/strong> (“Varyans Analizi”), \u00fc\u00e7 veya daha fazla ba\u011f\u0131ms\u0131z grubun ortalamalar\u0131 aras\u0131nda anlaml\u0131 bir fark olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in kullan\u0131lan istatistiksel bir tekniktir. ANOVA’n\u0131n en yayg\u0131n iki t\u00fcr\u00fc tek y\u00f6nl\u00fc ANOVA ve iki y\u00f6nl\u00fc ANOVA’d\u0131r.<\/span><\/p>\n Tek y\u00f6nl\u00fc ANOVA,<\/strong> bir fakt\u00f6r\u00fcn yan\u0131t de\u011fi\u015fkeni \u00fczerindeki etkisini belirlemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u00fc\u00e7 farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma tekni\u011finin farkl\u0131 ortalama s\u0131nav puanlar\u0131na yol a\u00e7\u0131p a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek isteyebiliriz. Ortalama s\u0131nav puanlar\u0131nda istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir fark olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in tek y\u00f6nl\u00fc ANOVA yapabiliriz.<\/span><\/p>\n \u0130ki fakt\u00f6r\u00fcn bir yan\u0131t de\u011fi\u015fkeni \u00fczerindeki etkisini belirlemek ve iki fakt\u00f6r aras\u0131nda yan\u0131t de\u011fi\u015fkeni \u00fczerinde bir etkile\u015fim olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in iki y\u00f6nl\u00fc ANOVA<\/strong> kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin cinsiyetin ve farkl\u0131 egzersiz d\u00fczeylerinin ortalama kilo kayb\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fini bilmek isteyebiliriz. Bunu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in iki y\u00f6nl\u00fc bir ANOVA yapaca\u011f\u0131z.<\/span><\/p>\n \u00dc\u00e7 y\u00f6nl\u00fc ANOVA, d\u00f6rt y\u00f6nl\u00fc ANOVA vb. ger\u00e7ekle\u015ftirmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. ancak bunlar \u00e7ok daha nadirdir ve \u00e7ok fazla fakt\u00f6r kullan\u0131l\u0131rsa ANOVA sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yorumlamak zor olabilir.<\/span><\/p>\n \u015eimdi ANOVA’lar\u0131n ger\u00e7ek hayatta ger\u00e7ekte nerelerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair d\u00f6rt farkl\u0131 \u00f6rne\u011fi payla\u015faca\u011f\u0131z.<\/span><\/p>\n B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli bir tar\u0131msal i\u015fletme, \u00fc\u00e7 farkl\u0131 g\u00fcbreden hangisinin en y\u00fcksek verimi verdi\u011fini anlamak istiyor. Her bir g\u00fcbreyi on farkl\u0131 tarlaya yay\u0131yorlar ve yeti\u015ftirme sezonu sonundaki toplam verimi \u00f6l\u00e7\u00fcyorlar.<\/span><\/p>\n Bu \u00fc\u00e7 g\u00fcbreden kaynaklanan ortalama verimde istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir fark olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, fakt\u00f6r olarak “g\u00fcbre t\u00fcr\u00fc” ve yan\u0131t olarak “mahsul verimi” kullanarak tek y\u00f6nl\u00fc bir ANOVA ger\u00e7ekle\u015ftirebilir.<\/span><\/p>\n ANOVA’n\u0131n genel p de\u011feri bizim \u00f6nem d\u00fczeyimizden d\u00fc\u015f\u00fckse (genellikle 0,10, 0,05 ve 0,01 aras\u0131nda se\u00e7ilir), o zaman \u00fc\u00e7 g\u00fcbre aras\u0131nda mahsullerin ortalama performans\u0131nda istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir fark oldu\u011fu sonucuna varabiliriz. Daha sonra tam olarak hangi g\u00fcbrenin en y\u00fcksek ortalama verime yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in post-hoc testler<\/a> yapabiliriz.<\/span><\/p>\n T\u0131bbi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar d\u00f6rt farkl\u0131 ilac\u0131n hastalarda kan bas\u0131nc\u0131nda farkl\u0131 ortalama d\u00fc\u015f\u00fc\u015flere neden olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek istiyor. Her ilac\u0131 bir ay boyunca kullanacak \u015fekilde 20 hastay\u0131 rastgele se\u00e7iyorlar, ard\u0131ndan her ilac\u0131n ortalama kan bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc belirlemek i\u00e7in hastan\u0131n ilac\u0131 kullanmaya ba\u015flamas\u0131ndan \u00f6nce ve sonra kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcyorlar.<\/span><\/p>\n Bu ila\u00e7lardan kaynaklanan ortalama kan bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnde istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir fark olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, “ila\u00e7 t\u00fcr\u00fcn\u00fc” fakt\u00f6r olarak ve “kan bas\u0131nc\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc” fakt\u00f6r olarak kullanarak tek y\u00f6nl\u00fc bir ANOVA ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Bir cevap olarak.<\/span><\/p>\n ANOVA’n\u0131n genel p de\u011feri anlaml\u0131l\u0131k seviyemizin alt\u0131ndaysa, d\u00f6rt ila\u00e7 aras\u0131nda ortalama kan bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnde istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir fark oldu\u011fu sonucuna varabiliriz. Daha sonra hangi ila\u00e7lar\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131 sonu\u00e7lara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak belirlemek i\u00e7in post-hoc testler<\/a> yapabiliriz.<\/span><\/p>\n Bir bakkal zinciri, \u00fc\u00e7 farkl\u0131 reklam t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortalama sat\u0131\u015flar\u0131 farkl\u0131 \u015fekilde etkileyip etkilemedi\u011fini bilmek istiyor. Bir ay boyunca 10 farkl\u0131 ma\u011fazada her t\u00fcrl\u00fc reklam\u0131 kullan\u0131yorlar ve her ma\u011fazan\u0131n ay sonundaki toplam sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcyorlar.<\/span><\/p>\n Bu \u00fc\u00e7 reklam t\u00fcr\u00fc aras\u0131nda ortalama sat\u0131\u015flarda istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir fark olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, “reklam t\u00fcr\u00fcn\u00fc” fakt\u00f6r olarak ve “sat\u0131\u015flar\u0131” yan\u0131t de\u011fi\u015fkeni olarak kullanarak tek y\u00f6nl\u00fc bir ANOVA ger\u00e7ekle\u015ftirebilir.<\/span><\/p>\n ANOVA’n\u0131n genel p de\u011feri anlaml\u0131l\u0131k seviyemizin alt\u0131ndaysa, \u00fc\u00e7 reklam t\u00fcr\u00fc aras\u0131nda ortalama sat\u0131\u015flarda istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir fark oldu\u011fu sonucuna varabiliriz. Daha sonra tam olarak hangi t\u00fcr reklamlar\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131 sonu\u00e7lara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in post-hoc testler<\/a> yapabiliriz.<\/span><\/p>\n Biyologlar, farkl\u0131 seviyelerde g\u00fcne\u015fe maruz kalman\u0131n (g\u00fcne\u015f yok, az g\u00fcne\u015f, orta g\u00fcne\u015f, y\u00fcksek g\u00fcne\u015f) ve sulama s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (g\u00fcnl\u00fck, haftal\u0131k) belirli bir bitkinin b\u00fcy\u00fcmesini nas\u0131l etkiledi\u011fini bilmek isterler. Bu durumda, iki fakt\u00f6r s\u00f6z konusudur (g\u00fcne\u015fe maruz kalma d\u00fczeyi ve su s\u0131kl\u0131\u011f\u0131), dolay\u0131s\u0131yla iki fakt\u00f6rden birinin bitkilerin b\u00fcy\u00fcmesi \u00fczerinde \u00f6nemli bir etkiye sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve suyun iki fakt\u00f6r birbiriyle ili\u015fkilidir.<\/span><\/p>\n ANOVA’n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 bize her bir fakt\u00f6r\u00fcn bitki b\u00fcy\u00fcmesi \u00fczerinde \u00f6nemli bir etkisinin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyecektir. Bu bilgiyle biyologlar, hangi seviyede g\u00fcne\u015fe maruz kalman\u0131n ve\/veya sulama s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n optimal b\u00fcy\u00fcmeye yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlayabilirler.<\/span><\/p>\n ANOVA \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ger\u00e7ek d\u00fcnya durumlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r, ancak en yayg\u0131n olanlar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/span><\/p>\n Bu nedenle, bir dahaki sefere birisi size ANOVA’n\u0131n ger\u00e7ek hayatta ger\u00e7ekten ne zaman kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011funda, bu \u00f6rneklere ba\u015fvurmaktan \u00e7ekinmeyin!<\/span><\/p>\n Tek Y\u00f6nl\u00fc ANOVA’ya Giri\u015f<\/a> \u00d6\u011frenciler okulda belirli bir konuyu \u00f6\u011frendiklerinde genellikle \u015funu merak ederler: \u201cBu ger\u00e7ek hayatta ne zaman kullan\u0131ld\u0131?\u201d \u00bb Bu durum, baz\u0131 teknik ve y\u00f6ntemlerin \u00e7ok belirsiz g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve bunlar\u0131n ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki durumlarda ger\u00e7ekten uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hayal etmenin zor oldu\u011fu istatistiklerde s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fclen bir durumdur. Ancak ANOVA (“varyans analizi”nin k\u0131saltmas\u0131) asl\u0131nda ger\u00e7ek hayat\u0131n \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131nda her zaman kullan\u0131lan […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-569","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-rehber"],"yoast_head":"\n ANOVA nedir?<\/strong><\/span><\/h2>\n
Ger\u00e7ek D\u00fcnya ANOVA \u00d6rne\u011fi #1<\/strong><\/span><\/h3>\n
Ger\u00e7ek ANOVA \u00d6rne\u011fi #2<\/strong><\/span><\/h3>\n
Ger\u00e7ek D\u00fcnya ANOVA \u00d6rne\u011fi #3<\/strong><\/span><\/h3>\n
Ger\u00e7ek ANOVA \u00d6rne\u011fi #4<\/strong><\/span><\/h3>\n
\u00c7\u00f6z\u00fcm<\/span><\/strong><\/h2>\n
\n
Ek kaynaklar<\/strong><\/span><\/h3>\n
\u0130ki Y\u00f6nl\u00fc ANOVA’ya Giri\u015f<\/a>
ANOVA, ANCOVA, MANOVA ve MANCOVA aras\u0131ndaki farklar<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"